Sveinbjorn Thordarson

Ég er kominn með nýtt markmið í lífinu. Ég vil geta spilað blúspíanó eins og Dr. John.

Besta línan í laginu: "I wanna see Professor Longhair, play the low-down blues."

Heimsfréttirnar eru furðuþöglar, þykir mér, um hversu hörmulega gengur hjá Kananum í Afganistan.

Ég hef um árabil skrifað og ritstýrt greinum á Wikipedíu. Var að sjá að ég hef gert yfir 5 þúsund breytingar þar gegnum árin. Allt undir falsknefni, að sjálfsögðu.

Mér varð hugsað til þess, í kjölfarið, að tíma margra fræðimanna væri e.t.v. betur varið í að betrumbæta Wikipedíugreinar um viðfangsefni sitt heldur en í rannsóknum og útgáfu í sérfræðitímaritum lokuðum almenningi.

Þannig myndi þekking sérfræðinga skila sér betur út í samfélagið. Wikipedía er, eins og kunnugt er, í toppsætinu í næstum öllum Google leitum. Það er engin betri leið til þess að koma þekkingu sinni til skila á heimsvísu.

Ég vil benda Makkanotendum sem eru í diskplássvandræðum á forritið Monolingual. Það fjarlægir alla tungumálapakkana í Mac OS X forritum, sparandi mörg gígabæt.

Annars þurfa e.t.v. flestir ekkert að pæla í þessu, ég er sjálfur á 120GB Intel SSD og finnst þrengt að mér.

Ég var að sjá það í fréttum að það á að eyða 200 milljónum í að fjarlægja sand úr Landeyjahöfn.

Það eru 40 þúsund krónur á hvern einasta Vestmannaeying. Í að fjarlægja sand.

Af einhverjum óskiljanlegum ástæðum ákvað DV að vera með eins konar "live Q&A session" með Hannesi Gissurarsyni í dag, þar sem menn gátu sent inn spurningar gegnum netið.

Ég verð að játa að það er mér hulin ráðgáta af hverju nokkur maður hefur áhuga að heyra hvað Hannesi finnst um nokkurn skapaðan hlut. Ekki ætlaði ég að nenna að lesa þetta.

En þá benti Haukur Hólmsteinsson mér á eftirfarandi:

Þetta þykir mér fyndið, komandi frá manni sem heldur því fram að "tilvitnanasafnið [s]itt [sé] einna best heppnaða verk [s]itt."^[1]

Við skulum allavega vona að svona vinnubrögð einkenni ekki "best heppnaða verk" hans. Það var nefnilega ekki Voltaire, heldur enska konan Evelyn Beatrice Hall sem reit þessi fleygu orð í bókinni The Friends of Voltaire (1906) [bls. 199, í byrjun kaflans um Helvétius]. Þetta er ein útbreiddasta tilvitnanavilla sem fyrirfinnst, ásamt "Let them eat cake" Maríu Antoinettu.

Þekking greyið Hannesar á skrifum Voltaires virðist ekki vera umfangsmeiri heldur en latínan hans.

Google virðist beina fólki sem leitar að "ultimate source of morality" inn á síðuna mína.

Ég hef aldrei verið hógvær maður, en ég er samt ekki alveg viss um að fabúleringar mínar hérna séu endanleg uppspretta siðferðis.

Djöfull er þetta gott "barrelhouse" blúslag hjá Stones (af Exile on Main Street).

Héðan:

Maður les mikið þessa dagana um Occupy-hreyfinguna í Bandaríkjunum, og skiptinguna margrómuðu milli ríkustu 1% og hinna 99%.

Alltaf þegar ég sé vísað í þessa skiptingu verður mér hugsað til annarar skiptingar sem mér finnst meira ákallandi siðferðisvandamál heimskapítalismans.

Við 99 prósentin á vesturlöndum, við höfum það þokkalega gott. Okkur var mútað með eftirstríðsárasáttmálanum svokallaða, svo við myndum sætta okkur við misskiptingu og óréttlæti kapítalismans. Í dag fáum við flest einhvers konar þjónustu frá ríkinu, hvort sem það er menntun, sjúkratrygging eða bætur þegar það harðnar í ári. Með kommúnistaógnina á brott er það auðvitað bara tímaspursmál þar til þetta verður allt tekið af okkur. En við höfum það allavega andskoti gott í dag.

En hin skiptingin sem ég hafði í huga, það er 10%-90% skiptingin á heimsvísu. Af 7 milljörðum jarðarbúa eru rétt rúmlega 700 milljónir búsettir í "fyrsta heiminum", þ.e.a.s. í auðugu OECD ríkjunum. Restin býr við töluvert verri kost, og reynir ólm að komast til ríka heimsins þrátt fyrir tálma og landamæraeftirlit.

Hátt í helmingur mannkyns býr í fátækum einræðisríkjum. Þessi ríki eru orðin að uppsprettu fátæklinga sem framleiða neysluvörur ofan í okkur á vesturlöndum. Ódýrt vinnuafl réttindalausra þræla er heimskapítalismanum ómissandi. Allar ódýru neysluvörurnar okkar eru meira og minna afurð stórfelldrar kúgunar og misnotkunar á hundruðum milljóna manns.

Óréttlæti auðskiptingar innan stakra vesturlanda fölnar í samanburði við það gríðarlega óréttlæti sem einkennt hefur og einkennir enn samskipti okkar við afganginn af heiminum.

Fyrir rúmlega 5 árum síðan skrifaði ég færslu hér um vináttu. Þar var sönn vinátta skilgreind á eftirfarandi hátt:

Ef þú bankar upp á hjá félaga um miðja nótt, segir honum að þú hafir lík í skottinu á bílnum þínum sem þig vanti hjálp við að losna við, no questions asked, og hann hjálpar þér, þá er viðkomandi sannur vinur þinn.

Rétt í þessu sendi Hjalti Snær Ægisson mér tölvuskeyti þar sem hann tjáði mér að þessi saga væri a.m.k. 700 ára gömul, og sendi eftirfarandi þýðingu frá skömmu eftir 1300:

Hann tók reyndar ekki fram hvaðan þetta kemur (doktorsneminn ekki að geta heimilda sinna!), en klárlega þá er ekkert nýtt undir sólinni.

Ég les nokkuð reglulega bloggið Vegið úr launsátri, en nafnlaus höfundur þess er bráðgreindur og upp til hópa skynsamur feministi sem færir oftar en ekki skýr og málefnaleg rök fyrir máli sínu, þótt ég sé henni oft ósammála.

Um daginn las ég um afstöðu hennar til málfrelsis, en hún er býsna ólík minni eigin. Það er ýmislegt satt og rétt í þessum pistli hennar. Hins vegar lætur höfundur eins og ljótari birtingarmyndir tjáningarfrelsisins séu auðgreinanlegar frá öllu hinu, og að þetta sé eitthvað sem við getum öll verið sammála um.

Ég gæti svosem vísað í Mill og sparað mér orðin, en það nennir enginn að lesa pedestrian stíl Mills, og svo hefur Frelsið fengið býsna slæma heimspekilega útreið á 20. öld, þannig að hér kemur gamla litanían í eigin orðum.

Í stuttu máli þá hef ég lengi verið málfrelsis-öfgamaður (e. free speech radical), í þeim skilningi að ég tel ekki að tjáningarréttur neins skuli vera skertur nema fyrir liggi djúpar og veigamiklar ástæður sem snerta líf og dauða, eða eitthvað sambærilega alvarlegt. Ég er alfarið á móti banni við hatursáróðri eða öðrum "óæskilegum" tegundum tjáningar.

Það er fyrst og fremst tvennt sem ég set út á í pistli hennar:

Í fyrsta lagi virðist hún gefa sér að það sé til einhver skýr, vandlega skilgreind, almenn samþykkt um hvað sé siðferðislega boðlegt, að slíka samþykkt sé rétt að verja með afskiptum af tjáfrelsi fólks, og að afskipti af slíku tagi geti verið heiðarleg, réttlát, skilvirk og óhlutdræg. Allt þrennt er að mínu mati klárlega rangt.

Hún viðurkennir að það sé mikilvægt að leyfa fólki að tjá sig um það "sem flest fólk getur verið sammála að þurfi opna umræðu um". En hver á svosem að ákveða hvað þarf opna umræðu um? Rasistarnir vilja opna umræðu um kynþætti, feministarnir vilja opna umræðu um kvenréttindi, allir vilja opna umræðu um sinn eigin málstað, hversu ógeðfelldur sem hann kann nú annars að vera öðrum. Hvar skal línan dregin? Hverjir ákveða hvað "flestir" séu sammála um að kalli á "opna umræðu"? Ríkisstofnun? Ráðuneyti? Alþingi? Samtök atvinnulífsins? Opinber nefnd óbreyttra borgara? Ég treysti engum þeirra til þess að matreiða hluti ofan í mig.

Í öðru lagi finnst mér allur pistillinn reistur á kvíavillu. Það er ekki hægt að aðgreina hið pólitíska frá hinu siðferðislega, hinu menningarlega, hinu opinbera, hinu almenna, hinu daglega. Allt lífið er pólitík og allt sem við veljum og gerum og segjum hefur pólitískar og siðferðislegar afleiðingar. Þess vegna þurfum við ekki bara afmarkað frelsi til þess að gagnrýna valdhafa, eða atvinnulífið, eða opinberar stofnanir. Við þurfum almennt frelsi til þess að gagnrýna allt og alla, alltaf.

Munum að tjáningarfrelsið er rétturinn til að tjá sig, en ekki réttur til þess að tekið sé mark á manni. Ef þér líkar illa við barnaauglýsingar í sjónvarpinu, ekki láta barnið þitt horfa á þær. Ef þú vilt ekki sjá klám, ekki horfa á klám. Ef þú vilt ekki lesa hatursaróður á netinu, ekki lesa hann. Ég ritskoða minn eigin heim mjög vandlega: hlusta eiginlega aldrei á útvarp, horfi aldrei á sjónvarp nema heima hjá Arnaldi og er nýlega hættur að lesa íslenska netfréttamiðla. Ef maður vill ekki sjá sorann þá getur maður alveg komist hjá því án vandkvæða.

Ritskoðunarvaldið er stórhættulegt og vandmeðfarið. Ég vil ekki að neinn hafi það. Þannig get ég gert upp við mig sjálfur hvað ég sé og sé ekki.

Ég er í fullum herklæðum og reiðubúinn út á vígvöll hugmyndanna. Ég er þar að auki þeirrar skoðunnar að hvorki ég né aðrir í íslensku samfélagi þurfi eða hafi gott af því að vera verndaðir frá tjáskiptum annara.

Fyrir ekki svo löng síðan sagðist ég vera á móti "þessum heimsku, gráðugu, alpha-territorial karlmönnunum sem eru helsti eyðileggingarkrafturinn í samstarfi og vináttu fólks alls staðar í heiminum."

Ég held að þetta sé alveg hárrétt greining. Hvert sem maður lítur, hvar sem maður finnur spillinguna og óréttlætið og græðgina og valdboðið, þar er alltaf um einsleitan hóp að ræða: miðaldra karlmenn, yfirleitt hvítir, í jakkafötum, búnir að koma sér þægilega fyrir í efri hringjum valdakeðjunnar, þar sem þeir ráða yfir og skipa fyrir öðrum manneskjum sem ekki eru nægilega grimmar, nægilega kappfúsar, nægilega samstilltar eða nægilega menntaðar til þess að kasta þessu bákni af sér.

Þessar pælingar minntu mig á kvikmyndina In The Company of Men (1997), leikstýrð af Neil LaBute. Það nýjasta á ferilskrá LaButes hefur verið meira og minna óáhorfanlegt (hann ber m.a. ábyrgð á Wickerman endurgerðinni frá 2006) en þessi frumraun hans er stórmerkileg kvikmynd.

Ég og Freyr Björnsson leigðum hana skömmu eftir að hún kom út, þegar við vorum unglingar, og hvorugur okkar var hrifinn. Síðan horfði ég aftur á hana fyrir tveimur árum, og skipti algjörlega um skoðun, hafandi vitsmuni og þroska til þess að skilja viðfangsefni myndarinnar á öðru plani.

Myndin fjallar í stuttu máli um tvo "corporate middle-management" karlmenn sem í krafti kvenfyrirlitningar og þrúgandi pressu vinnu-umhverfis gera með sér eins konar veðmál um að niðurlægja heyrnarlausa stúlku sem starfar hjá fyrirtækinu þeirra. Ég ætla ekki að fara nánar út í söguþráðinn og framvindu mála, en myndin er mjög vel skrifuð, mjög vel leikin og einstaklega lúmsk stúdía á karlaveldinu.

Ég og vinur minn Ala Anvari erum sammála um að þarna sé á ferðinni sannkallað meistarastykki. Sjáið hana.

Ég sótti plötuna Liquid Swords með GZA áðan. Oft eru MP3 skjöl ekki almennilega ID3 tögguð (án myndar, osfv.) þannig að ég opnaði upplýsingar um þau í iTunes til þess að athuga og fékk eftirfarandi.

Ég keypti mér tímabundið 3G netkort um daginn, sem þarf að duga mér þar til ljósleiðarinn verður loksins tengdur í götunni hjá mér.

Þessi 3G tenging hefur faktískt reynst mér mjög vel undanfarna daga. Latency-ið (hvert er íslenska orðið yfir það?) á tengingunni er býsna slæmt miðað við ADSL eða ljósleiðara, 56 millisekúndna ping í simnet.is og vodafone.is. En núna rétt í þessu var ég að ná að torrenta á 800 KB/sek á þessari tengingu. Það er ótrúlega góður hraði. Þetta kemur mér verulega á óvart. Eru nútíma 3G farsímanet með svona mikla bandvídd?

Ég var að hugsa svolítið meira um þarsíðustu færslu mína, og þarþarþarsíðustu færsluna þar á undan, sem fjölluðu báðar um hvað skilingur á einhverju viðfangsefni felur í sér.

Ég sver það, ég fór kerfisbundið gegnum þekkinguna sem ég hef öðlast á hinum ýmsum sviðum gegnum árin í krafti menntunar og áhugamála, þekkingu í heimspeki, sagnfræði, félagsvísindum, hugbúnaði, tölvutækni, heimspólitík, tungumálum og fílólógíu, og velti síðan fyrir mér hvernig ég myndi útskýra viðkomandi viðfangsefni fyrir einhverjum ef ég hefði bara, tjah, þrjár til fimm mínútur.

Í öllum tilfellum finn ég fyrir því að ég get eimað lærdóm allra þessara sviða niður í beinagrind, eins konar vandlega strúktúrað kerfi, sem ég skil og þekki, og get auðveldlega tjáð öðrum á skömmum tíma.

Alvöru skilingur felur í sér hæfileikann að útskýra. Ef þú skilur eitthvað yfirhöfuð, þá geturðu í versta falli útskýrt það fyrir sjálfum þér.

Og ef þú getur útskýrt það fyrir sjálfum þér, þá getur þú útskýrt það fyrir öðrum a.m.k. að því marki sem þeir deila, eða getað lært að deila, hugarheimi þínum.

Það var að renna upp fyrir mér að ég er búinn að vera með vefsíðu í 15 ár.

Vefsíðan mín fór fyrst í loftið um þetta leyti árið 1997, skömmu áður en ég byrjaði að reykja tóbak og drekka áfengi (ég held að nördinn í mér hafi aldrei almennilega jafnað sig á því).

Þessi fyrsta útgáfa vefsíðunnar var smíðuð með Claris HomePage, og troðfull af hreyfi-GIF myndum, m.a. hauskúpunni til hægri, sem er það eina stafræna sem ég á eftir af síðunni. Ég man að ég var sérlega hrifinn af þessari hauskúpu á sínum tíma, verandi afskaplega emó og kjánalegur 15 ára unglingur.

Í þá daga var IRC aðalmálið, þar hékk ég á #iceland og #mafian. Það voru engin vefkerfi til, engin blogg, ekkert vídjó, ekkert Google, ekkert Facebook (blessunarlega!) og engar fréttasíður. Einu íslensku síðurnar voru ismennt.is og hi.is [WayBackMachine hlekkir].

Í raun var voða lítið á vefnum yfirhöfuð annað en Star Trek og tölvunördasíður, og svo klám í afskaplega lágum myndgæðum.

Já, mikið hefur breyst á 15 árum. Margt til hins betra, margt til hins verra, eins og gengur og gerist. En djöfull líður tíminn hratt...

Í framhaldi af þarsíðustu færslu, sem fjallaði um skilning og einfaldleika, vil ég benda á eftirfarandi orð Noams Chomsky um fræðimennsku og skilning. Þakka Eika fyrir ábendinguna, þetta er frábær texti.

Dialectics is one that I've never understood, actually - I've just never understood what the word means. Marx doesn't use it, incidentally, it's used by Engels [ed. þetta er reyndar ekki rétt, orðið kemur fyrir a.m.k. tíu sinnum í fyrstu bók Kapítalsins]. And if anybody can tell me what it is, I'll be happy. I mean, I've read all kinds of things which talk about "dialectics" - I haven't the foggiest idea what it is. It seems to mean something about complexity, or alternative positions, or change, or something. I don't know.

I'll tell you the honest truth: I'm kind of simple-minded when it comes to these things. Whenever I hear a four-syllable word I get skeptical, because I want to make sure you can't say it in monosyllables. Don't forget, part of the whole intellectual vocation is creating a niche for yourself, and if everybody can understand what you're talking about, you've sort of lost, because then what makes you special? What makes you special has got to be something that you had to work really hard to understand, and you mastered it, and all those guys out there don't understand it, and then that becomes the basis for your privilege and your power.

So take what's called "literary theory" - I mean, I don't think there's any such thing as literary "theory," any more than there's cultural "theory" or historical "theory." If you're just reading books and talking about them and getting people to understand them, okay, you can be terrific at that, like Edmund Wilson was terrific at it-but he didn't have a literary theory. On the other hand, if you want to mingle in the same room with that physicist over there who's talking about quarks, you'd better have a complicated theory too that nobody can understand: he has a complicated theory that nobody can understand, why shouldn't I have a complicated theory that nobody can understand? If someone came along with a theory of history, it would be the same: either it would be truisms, or maybe some smart ideas, like somebody could say, "Why not look at economic factors lying behind the Constitution?" or something like that-but there'd be nothing there that couldn't be said in monosyllables.

In fact, it's extremely rare, outside of the natural sciences, to find things that can't be said in monosyllables: there are just interesting, simple ideas, which are often extremely difficult to come up with and hard to work out. Like, if you want to try to understand how the modern industrial economy developed, let's say, that can take a lot of work. But the "theory" will be extremely thin, if by "theory" we mean something with principles which are not obvious when you first look at them, and from which you can deduce surprising consequences and try to confirm the principles-you're not going to find anything like that in the social world.

Incidentally, I should say that my own political writing is often denounced from both the left and the right for being non-theoretical-and that's completely correct. But it's exactly as theoretical as anyone else's, I just don't call it "theoretical," I call it "trivial" -which is in fact what it is. I mean, it's not that some of these people whose stuff is considered "deep theory" and so on don't have some interesting things to say. Often they have very interesting things to say. But it's nothing that you couldn't say at the level of a high school student, or that a high school student couldn't figure out if they had the time and support and a little bit of training. I think people should be extremely skeptical when intellectual life constructs structures which aren't transparent-because the fact of the matter is that in most areas of life, we just don't understand anything very much. There are some areas, like say, quantum physics, where they're not faking. But most of the time it's just fakery, I think: anything that's at all understood can probably be described pretty simply. And when words like "dialectics" come along, or "hermeneutics," and all this kind of stuff that's supposed to be very profound, like Goering, "I reach for my revolver."

Actually, occasionally in interviews I've said this about not understanding "dialectics," and I get long letters back from people saying, "You don't understand, here's what 'dialectical' is"-and either it's incomprehensible, or else it's trivial. So maybe I've got a gene missing or something-like people can be tone-deaf, they just can't hear the music. But everything I encounter in these fields either seems to be sort of interesting, but pretty obvious once you see it-maybe you didn't see it at first, and somebody had to point it out to you-or else just incomprehensible.

I'm skeptical: I think one has a right to be skeptical when you don't understand something. I mean, when I look at a page of, say, quantum electrodynamics, I don't understand a word of it. But I know what I would have to do to get to understand it, and I'm pretty confident that I could get to understand it - I've understood other complicated things. So I figure if I bothered to put myself through the discipline, and I studied the early stuff and the later stuff, I'd finally get to the point where I understood it. Or I could go to someone in the Physics Department and say, "Tell me why everybody's excited about this stuff," and they could adapt it to my level and tell me how to pursue it further. Maybe I wouldn't understand it very deeply, or I couldn't have invented it or something, but I'd at least begin to understand it. On the other hand, when I look at a page of Marxist philosophy or literary theory, I have the feeling that 1 could stare at it for the rest of my life and I'd never understand it-and I don't know how to proceed to get to understand it any better, I don't even know what steps I could take.

I mean, it's possible that these fields are beyond me, maybe I'm not smart enough or something. But that would have kind of a funny conclusion-it's nothing to do with me. That would mean that somehow in these domains people have been able to create something that's more complex than physics and mathematics-because those are subjects I think I could get to understand. And 1 just don't believe that, frankly: I don't believe that literary theorists or Marxian philosophers have advanced to some new intellectual level that transcends century after century of hard intellectual work.

There are parts of philosophy which I think I understand, and it's most of classical philosophy. And there are things that I don't understand, because they don't make any sense-and that's okay too, these are hard questions. I mean, it's not necessarily a criticism to say that something doesn't make sense: there are subjects that it's hard to talk sensibly about. But if I read, say, Russell, or analytic philosophy, or Wittgenstein and so on, I think I can come to understand what they're saying, and I can see why I think it's wrong, as I often do. But when I read, you know, Derrida, or Lacan, or AIthusser, or any of these-I just don't understand it. It's like words passing in front of my eyes: I can't follow the arguments, I don't see the arguments, anything that looks like a description of a fact looks wrong to me. So maybe I'm missing a gene or something, it's possible. But my honest opinion is, I think it's all fraud.

Þetta er úr Understanding Power: The Indispensable Chomsky, The New Press, 2002.

Undanfarna daga hef ég verið að lesa nokkrar greinar á TomDispatch.com, fréttaskýringa- og greiningarsíðu ritstýrðri af bandaríska blaðamanninum Tom Engelhardt.

Ristjórnarstefna vefsins er skýr, að fjalla um bandarísk stjórnmál og heimsveldispólitík frá anti-imperial sjónarmiði. Chomsky birtir stundum greinar þarna, og svo Barbara Erenreich og fleiri þekktir bandarískir samfélagsgagnrýnendur.

Mælli sérstaklega með eftirfarandi grein um drone-hernað Bandaríkjanna í Pakistan og Afganistan: "The Life and Death of American Drones".

Ég var að ræða við Arnald rétt áðan, yfir Bitburger bjór, um hina ýmsu vitsmunalegu kvilla mannskepnunnar og hvernig þeir skemma fyrir uppbyggilegri umræðu og skýrri hugsun almennt. Þá rann upp fyrir mér það sem breski heimspekingurinn C. D. Broad skrifaði fyrir næstum því öld:

I believe that what can be said at all can be said simply and clearly in any civilized language or in a suitable system of symbols, and that verbal obscurity is almost always a sign of mental confusion.^[1]

Broad hittir naglann á höfuðið. Allir sem virkilega skilja eitthvað viðfangsefni eru færir um að tjá kjarna þess á skýran og skiljanlegan hátt.

Fullnægjandi skilningur á einhverju viðfangsefni felur nauðsynlega í sér skilning á "skeletal" strúktur þess.

Vanhæfni í að koma til skila strúktur hugmyndakerfis endurspeglar vanskilining á viðkomandi kerfi.

Ef þú getur ekki brotið kenningar og kerfi niður í grunnstoðirnar, ef þú getur ekki aðgreint lógískar grunnstoðir frá áróðrinum, frá "flöffinu", frá aðstoðarkenningunum, þá eru góðar líkur á því að þú skiljir ekki viðfangsefnið yfirhöfuð.

Ég finn þetta oft hjá sjálfum mér. Ef ég á erfitt með að útskýra eitthvað fyrir öðrum þá er það yfirleitt vegna þess að ég skil það ekki nógu vel sjálfur.

Árið 1999 keypti ég hlutabréf í Apple Computer, Inc. fyrir 50 þúsund íslenskar krónur. Apple hlutabréf höfðu þá nýlega hrunið niður í 10 dollara. Í dag væru þessi hlutabréf virði 4 milljónir ISK.

En nei, ég seldi í 22 dollurum, og notaði alla peningana í Hróarskelduför árið 2001. Iðrast einskis. Hundrað þúsund kall þegar maður er 19 ára og til í allt, það er á við 4 millur þrítugur og þreyttur.

Þetta er af 4chan, og ég sver það, þetta er frábært bókmenntaverk. Þessi skopstæling er snilld.

Áhugavert.

Árið 1946 skrifaði George Orwell eftirfarandi um þjóðernishyggju:

All nationalists have the power of not seeing resemblances between similar sets of facts. A British Tory will defend self-determination in Europe and oppose it in India with no feeling of inconsistency. Actions are held to be good or bad, not on their own merits, but according to who does them, and there is almost no kind of outrage — torture, the use of hostages, forced labour, mass deportations, imprisonment without trial, forgery, assassination, the bombing of civilians — which does not change its moral colour when it is committed by ‘our’ side. . . . The nationalist not only does not disapprove of atrocities committed by his own side, but he has a remarkable capacity for not even hearing about them.

...

The point is that as soon as fear, hatred, jealousy and power worship are involved [in nationalism], the sense of reality becomes unhinged. And, as I have pointed out already, the sense of right and wrong becomes unhinged also. There is no crime, absolutely none, that cannot be condoned when ‘our’ side commits it. Even if one does not deny that the crime has happened, even if one knows that it is exactly the same crime as one has condemned in some other case, even if one admits in an intellectual sense that it is unjustified — still one cannot feel that it is wrong. Loyalty is involved, and so pity ceases to function.^[1]

Líkt og Glenn Greenwald þykir mér þetta lýsa bandarísku samtímaumræðunni um Íran afskaplega vel.

Annars er það vel þess virði að lesa allan pistil Orwells, sem er ein fínasta greining á sálarfræði "fótboltliðshyggju" sem ég hef lesið. Athugasemdir Orwells eiga jafn mikið erindi við samtímann og þær áttu við evrópu í lok síðara stríð.

Glöggir lesendur munu taka eftir því að eftirfarandi birtist nú til hægri við hverja athugasemd:

Þetta er Reddit-style atkvæðakerfi f. athugasemdir, nýr hluti af Mentat. Þið, lesendur síðunnar, getið nú gefið athugasemdum atkvæði með því að smella á upp eða niður örina. Þetta er í beta-status núna, er aðeins að prufa og sjá hvort þetta virki almennilega.

Árið 1866 sat enski heimspekingurinn John Stuart Mill á þingi fyrir frjálslynda flokkinn. Vafalaust þreyttur á masi þingsins, tók hann að deila við íhaldsmanninn og lávarðinn John Pakington, og lét nokkur ófögur orð falla um hann og aðra íhaldsmenn. Skömmu síðar baðst hann afsökunar í bréfi til Pakingtons:

What I stated was, that the Conservative Party was, by the law of its constitution, necessarily the stupidest party. Now, I do not retract that assertion; but I did not mean to say that conservatives are generally stupid. I meant to say that stupid people are generally conservative. I believe that is so obviously and universally admitted a principle that I hardly think any gentleman will deny it.^[1]

Hér erum við 146 árum síðar, og fræðitímaritið Psychological Science er nýbúið að birta grein sem virðist staðfesta athugasemd Mills, að heimskt fólk sé upp til hópa íhaldssamt. Þessi rannsókn er væntanlega frekar mikið bull, en breska hægri-sorpblaðið Daily Mail stökk á tækifærið og úr varð greinin "Rightwingers are less intelligent than left wingers, says study". Í kjölfarið fylgdi að sjálfsögðu stórfenglegt trollfest í athugasemdakerfinu.

Charlie Brooker skrifaði stórfyndna grein um þetta allt saman á Guardian. Nokkrir gullmolar:

The print edition of the [Daily Mail] is edited by Paul Dacre, who is regularly praised by media types for knowing what his customers want, and then selling it to them. This is an extraordinary skill that puts him on the same rarefied level as, say, anyone who works in a shoe shop.

Lýsingar hans á nokkrum athugasemdum lesenda á Daily Mail síðunni:

"I seem to remember 'academics' once upon a time stating that the world was flat and the Sun orbitted the Earth," scoffed Ted, who has presumably been keeping his personal brand of scepticism alive since the middle ages.

"Sounds like a BBC study, type of thing they would waste the Licence fee on, load of Cods wallop," claimed Terry from Leicester, thereby managing to ignore the findings while simultaneously attacking public service broadcasting for something it hadn't done. For his next trick, Terry will learn to whistle and shit at the same time.

Wikipedíufærslan um Rational Choice Theory -- kenninguna um mannlega hegðun sem liggur m.a. að baki nýklassískri hagfræði og frjálshyggju -- er ekkert sérstaklega góð. Hins vegar tekur hún strax fram á skýran og skilmerkilegan hátt eitt helsta vandamál kenningarinnar:

The practitioners of strict rational choice theory never investigate the origins, nature, or validity of human motivations (why we want what we want) but instead restrict themselves to examining the expression of given and inexplicable wants in specific social or economic environments. ^{[cit.] [ed.]}

Kenning um mannlega hegðun -- eða jafnvel bara abtrakt líkan af hegðun manna undir afmörkuðum efnahagslegum kringumstæðum -- sem skoðar einungis flæði í eina átt mun alltaf vera meingölluð.

Markaðurinn er ekki galdrakennt félagslegt fyrirbæri sem myndast til þess að svara ógagnsæum og kryptískum mannlegum þörfum sem eru bara "out there". Með býsna fáum undantekningum er það markaðurinn sem skapar mannlegar neysluþarfir gegnum auglýsingar og aðrar tegundir af áróðri. Fólk kaupir ekki drasl því það "þarf" það. Fólk kaupir drasl út af því að það hefur verið sannfært um að líf þeirra verði betra ef það gerir það.

Það er ekki fræðilega boðlegt að hunsa áróðursþáttinn í hegðun manna á mörkuðum.

Stjörnurnar tákna bandarískar herstöðvar á svæðinu.

Varla undra að Íranir eru stressaðir og vilja kjarnorkuvopn.

Þetta er stórmerkilegt bréf frá fyrrum þræl til fyrrverandi húsbónda síns, frá árinu 1865, skömmu eftir lok bandaríska borgarastríðsins. Mæli með lestri til enda, aðalrúsinan er í lokin.

Ragnar Árnason skrifar eftirfarandi athugasemd á bloggi Einars Steingrímssonar stærðfræðings:

Fyrir 10 árum sagði mér latínukennari sem aldrei lærði neitt í hagfræði að Ísland væri í reynd þjófabæli og lífeyrissjóðum og séreignarsparnaði yrði á endanum stolið að töluverði leyti eins og öðru. Paranoja hugsaði ég, en þetta var allt satt hjá manninum.

Undanfarna 4 daga hafa heimsóknir verið tvöfaldar á við venjulega. Eitthvað skrítið í gangi...

Mér var rétt í þessu bent á að það er umfjöllun um Mac OS X þróunartólið mitt Platypus í bókinni Beginning Ruby: From Novice to Professional eftir Peter Cooper.

Wikipedia er með síðu með lista af listum yfir lista. Ég held að þeir þurfi aðeins að fara að róa sig á bjúrókrasíunni...

Af reddit þræðinum "What popular quote do you hate with a passion?":

Ég rakst á áhugaverða bloggfærslu á síðu Héðins Björnssonar um ráðstefnu sem hann sat ásamt Björgólfi Thor og fleirum síðastliðið haust. Frásögnin öll er áhugaverð út af fyrir sig, en eftirfarandi stóð út þótti mér.

Björgólfur svaraði .. [að] þá væri mikilvægt að við reyndum að hætta að rífa hvort annað niður. Tortryggnin væri að skaða samfélagið ver en það væri að verja það.

Þegar ég fór út af þessum fundi og reyndi að sjá hvað stæði upp úr var það kannski ekki síst sú staðreynd að íslenska ríkið væri að beita fyrir sér norðurlandasamstarfinu til að styðja einn útrásarvíkinganna í að segja sína hlið málsins. Að enn sé verið að gefa þessum mönnum gæðastimpil íslenska ríkisins í að bæta orðstýr sinn erlendis finnst mér bíræfni út yfir allan þjófabálk. Þá held ég að yfirstéttin hljóti að vera að misskilja eitthvað með þessa tortryggni. Það er ekki mín tilfinning að það skorti á traust í íslensku samfélagi. ... Það sem hefur hinsvegar breyst er að fólk er hætt að treysta auðmönnum og ríkisvaldinu þeirra. [ed] Miðað við allt sem á undan er gengið get ég ekki tekið undir að það sé óhollt, ég hefði meiri áhyggjur af samfélagi sem eftir það sem á undan er gengið héldi áfram að treysta yfirstéttinni til að vera að stýra samfélaginu með almannahagsmuni að leiðarljósi.

Nákvæmlega.

Heimspekingurinn Robert Paul Wolff skrifar á blogginu sínu um forsetaframbjóðendur Repúblíkanaflokksins:

As I have noted from time to time, this is a country of three hundred thirty million, so any characterological deformation or spiritual corruption, no matter how extreme, is sure to be exhibited by more than a few Americans. What astonishes me is the exquisite precision with which the Republican Party has managed to filter through the entire nominally adult American population and gather into the ranks of its presidential aspirants so bizarre a collection of psychopathic personalities.

Ég vitna hér í Arnald vin minn. Þessi athugasemd kom í framhaldi af þræði á Facebook um þarsíðustu færslu mína. Mér þótti þetta stórkostlega skynsamlega orðað hjá honum, og fyrst Facebook er lokað vistkerfi þá bara varð ég að nota þennan vettvang minn til þess að koma þessu áfram:

Ég held að vandamál frjálshyggjunnar séu djúpstæðari en svo.

Frjálshyggjan er býsna fljót að komast í þrot á svo mörgum sviðum að eftir stendur innantóm skel sem þjónar einna best því hlutverki að réttlæta völd, auð, mátt og meginn þeirra sem hafa aflað þeirra með stórkostlegu sögulegu óréttlæti.

Frjálshyggjan er tvívíð pappahugmynd. Hún gleymir, viljandi sögunni. Hún er bara til sem útgáfa af óraunverulegri nútíð og sem óskhyggja um framtíð sem flestir sjá sem hræðilega dystópíu.

Frjálshyggjan er innbyrðis mótsagnakennd.

Þegar frjálshyggjumenn komast svo í þrot, þá væna þeir þá sem þeim eru ósammála um óheilindi, eða öfund.

En ég segi þér Ásgeir, að ég hef heldur per se, ekkert á móti feitum, ríkum, gráðugum körlum á jeppum. Hugsjónir mínar í lífinu standa til annars og meira en jeppa og peninga. Það sem ég geri athugasemd við, er misnotkunin, þrælahaldið, og kúgunin, bæði í sögulegu samhengi og nútíð, sem hefur skilað þessum mönnum þangað sem þeir eru komnir. Ég umber þá með því að líta undan, en ekki biðja mig að gangast inn á heimssýn þeirra.

Stór vandi frjálshyggjunnar stafar nefnilega af því að hún gengur út frá því að einhverskonar meritokrasía sé absolut fasti og allir komist áfram á eigin verðleikum. Raunveruleikinn er töluvert annar.

Nákvæmlega. Frjálshyggjan mun alltaf falla á "original wealth" vandanum, óháð öllu öðru sem er að kenningunni.