Sveinbjorn Thordarson

Ég hef undanfarið verið að vinna eilítið í að koma upp nýjum vef -- The Icelandic Saga Database. Markmið vefsins er að safna á einn stað og í stafrænu sniði öllum Íslendingasögunum, ásamt "public domain" þýðingum á þeim yfir á erlend tungumál. Vefurinn er nú í grófum dráttum tilbúinn, og er staðsettur á http://www.sagadb.org. Ekki allt efnið er komið inn ennþá, en þó mest af því.

Ég er búinn að vera að horfa mikið á snilldarþættina Yes, Minister undanfarið:

Brilliant.

"We'll all go together when we go!" - Tom Lehrer

Ég hef oft hugleitt hvernig heimurinn mun verða eftir kjarnorkustyrjöldina. Satt að segja hef ég alltaf hrifist mikið af póst-apókalyptísku pælingunni almennt. Eitt af því sem ég hugleiði stundum er hvernig mannlegar rústir munu koma geimverunum fyrir augum. Þær munu rekast á kjarnorkutætta plánetu okkar og beita fornleifafræðilegum aðferðum til þess að geta sér áfram um siðmenningu okkar mannvera. Þeim myndi sennilega ganga sæmilega í að geta sér til um hlutverk hinna og þessa fyrirbæra -- húsa, bíla, gatna etc., en ég er sannfærður um að eitt muni reynast þeim erfið ráðgata: tyggjóklessurnar á gangstéttunum víðsvegar um heiminn.

Varúð, hér kemur önnur nördafærsla tengd vefnum.

Það officialt. Það er búa að laga ákveðið bug í nýjasta Safari sem á rætur sínar að rekja til bug reports sem ég sendi inn til WebKit prósjektsins.

Eldri útgáfur af Safari en 3.0 hunsuðu Content-Disposition meta-tagið, sem er brot á World Wide Web Consortium staðli. Ef maður setur t.d. eftirfarandi í headerinn á HTML skjalinu sínu

þá á vafrinn að láta sem heitið á skjalinu sem hann birtir sé mypage.html. Safari notaðist alltaf í staðinn við heitið á skjalinu í slóðinni, þ.e.a.s. ef slóðin var http://mydomain.com/mypage (suffix-laus slóð, líkt og í ölllum Mentat vefjum), þá vistaðist HTML skjalið alltaf sem "mypage". Ekkert tillit var tekið til filename eiginleikans í Condition-Disposition.

Þetta hefur nú verið lagað í Safari 3. Ef maður Option-smellir t.d. á einhvern hlekk hér á þessari síðu, þá niðurhleðst skjalið með það heiti sem Content-Disposition tilgreinir.

<nerdalert>

Ég hef undanfarið fengist við að hanna nýjan vef sem ég ætla að setja í loftið. Álit mitt á Internet Explorer sem vafra hefur verið borðliggjandi lengi vel, og Time Breakdown of Modern Web Design er jafn satt og áður -- lítið brot af tímanum fer í að hanna útlit og útfæra það í HTML. Mikill tími fer hins vegar í að láta vefi *virka* í IE. Eitt af skemmtilegri CSS2 eiginleikunum sem IE styður *EKKI* er position: fixed eiginleikinn, þar sem element á síðunni haldast á sínum stað þótt maður skrolli niður síðuna, eins og sést t.a.m. hérna.

Hins vegar uppgötvaði ég frekar nett hakk til að bjarga síðunni frá því að renderast hryllilega í IE. Í tilfelli þeirrar síðu sem ég var að hanna, þá voru bara tvö element með position: fixed eiginleikann. Síðan renderast hins vegar á viðunandi hátt í IE ef þessi element eru í staðinn með eiginleikann position: absolute. Ein lausn væri að hlaða sérstöku stylesheet sem override-ar fyrrum declarations -- en það er aukalegt HTTP request, og við viljum það auðvitað ekki. Maður keyrir frekar bara smá JavaScript kóða sem dýnamískt breytir style eiginleikum í Document Object Módelinu.

Með hjálp optimized IE greiningartrikks frá Má Örlygssyni breytir eftirfarandi kóði position eiginleikanum á tveimur fixed elements yfir í absolute ef vafrinn er IE.

<script lang="javascript" type="text/javascript">

var is_ie/*@cc_on = {
  version : parseFloat(navigator.appVersion.match(/MSIE (.+?);/)[1])
}@*/;
if (is_ie)
{
    document.getElementById("logo").style.position = "absolute";
    document.getElementById("sidebar").style.position = "absolute";
}
</script>

Þannig fæ ég flottu fixed hegðunina í alvöru vöfrunum án þess að síðan sé fucked í IE.

</nerdalert>

Hef verið að horfa á þættina Sönn íslensk sakamál sem ég sótti mér á BitTorrent. Í einum þættinum þá er svona re-enactment á partýunum sem tveir ungu gaurarnir sem rændu peningasendingu til Landsbankans voru að stunda. Í partýinu þar sem þeir voru á Íslandi voru allar stelpurnar svakalega sætar og flottar. Síðan, í re-enactmenti á partýi í Newcastle í Bretlandi voru allar stúlkurnar þybbnar og bólugrafnar. Striving for accuracy, indeed.

Eftirfarandi skilaboð bárust mér í dag gegnum contact formið á þessari síðu:

have you thought about making a bookmarklet that 
could convert an entire page into data format?

IP Address: 32.128.82.24
User Agent: Mozilla/5.0 (iPhone; U; CPU like Mac OS X; en)
AppleWebKit/420+ (KHTML, like Gecko) Version/3.0 Mobile/1A543a
Safari/419.3

Skoðið User Agent strenginn. Þetta er semsagt sent í gegnum vafrann á iPhone. Apple WebKit útgáfan er "420+", sem er nýrra heldur en nýjasti Safari. Það vekur síðan mikla gleði hjá mér að Safari User Agent strengurinn inniheldur nú útgáfunúmer en ekki bara build númer. Þetta á eftir að vera mikil bón fyrir veftölfræði forrit á borð við AWStats. Þurfti einmitt að smíða hash sem mappar build númer við vafraútgáfu fyrir AWStats á sínum tíma....

Ég las fyrst skáldsöguna Frankenstein or the Modern Promotheus eftir Mary Shelley þegar ég var 12 eða 13 ára gamall. Núna um daginn tók ég hana aftur úr hillunni og las hana á ný. Í þetta skiptið hoppaði ég ekki yfir formálann, og það kom mér verulega mikið á óvart þegar ég komst að því að Mary Shelley skrifaði hana 19 ára gömul -- mjög impónerandi.

Frankenstein hugmyndin hefur vandlega fest sér rætur sem eitt af stoðum gotnesks hryllings. Hins vegar rekst maður oft á að fólk vísi í skrímslið sjálft sem "Frankenstein", þegar það er vísindamaðurinn og skaparinn sem ber heitið Victor Frankenstein. Skrímslið er ekki nafngreint -- og ef skáldsagan gefur eitthvað nafn til kynna, þá er það nafnið "Adam". Það sem er enn verra í popúlar meðtöku á Frankenstein hugmyndinni er sú klisja að sköpunarverk Frankensteins sé heiladautt skrímsli sem gengur í rykkjóttum, klunnalegum hreyfingum. Eflaust má rekja þessa klisju til einföldu hryllingsmyndanna sem voru gerðar eftir mótífinu. Hins vegar á þetta sér enga hliðstæðu í skáldsögunni sjálfri.

Skrímslið er svo sannarlega ekki klunnalegt, sbr. eftirfarandi lýsingu Victors Frankensteins á skrímslinu um miðbik bókarinnar:

'[...] I suddenly beheld the figure of a man, at some distance, advancing towards me with superhuman speed. He bounded over the crevices in the ice, among which I had walked with caution; [...] I preceived, as the shape came nearer [...] that it was the wretch whom I had created.'

Klisjan um að skrímslið sé hálf-heiladautt og að mestu tilfinningasljótt er hins vegar versta afbökunin á verki Shelleys. Það sem gerir Frankenstein að grípandi hryllingssögu er nákvæmlega það að skrímslið er fluggáfað og tilfinninganæmt, sbr. ávarp skrímslisins til Frankensteins:

'How can I move thee? Will no intreaties cause thee to turn a favourable eye upon thy creature, who implores thy goodness and compassion? Believe me, Frankenstein, I was benevolent; my soul glowed with love and humanity; but am I not alone, miserably alone? You, my creator, abhor me; what hope can I gather from your fellow creatures, who owe me nothing? They spurn and hate me. The desert mountains and dreary glaciers are my refuge. I have wandered here many days; the caves of ice, which only I do not fear, are a dwelling to me, and the only one which man does not grudge. These bleak skies I hail, for they are kinder to me than your fellow beings. If the multitude of mankind knew of my existence, they would do as you do, and arm themselves for my destruction. Shall I not then hate them who abhor me? I will keep no terms with my enemies. I am miserable, and they shall share my wretchedness. Yet it is in your power to recompense me, and deliver them from an evil which it only remains for you to make so great, that not only you and your family, but thousands of others, shall be swallowed up in the whirlwinds of its rage. Let your compassion be moved, and do not disdain me. Listen to my tale; when you have heard that, abandon or commiserate me, as you shall judge that I deserve. But hear me. The guilty are allowed, by human laws, bloody as they are, to speak in their own defence before they are condemned. Listen to me, Frankenstein. You accuse me of murder, and yet you would, with a satisfied conscience, destroy your own creature. Oh, praise the eternal justice of man! Yet I ask you not to spare me; listen to me, and then, if you can, and if you will, destroy the work of your hands.'

Þetta eru ekki orð heimsks skrímslis. Það er mikil synd hvernig Hollywood skemmdi Frankenstein-mótífið, sem er frábærlega intellektúalt og heimspekilegt í sinni upprunalegu mynd. Ætli þessi Kenneth Branagh Frankenstein-kvikmynd sé hliðhollari upprunalegu sögunni?

Höfundaréttarlögin sem eru við lýði á flestum stöðum í heiminum (þökk sé þeim elskulegu samtökum World Trade Organization og World Intellectual Property Organization) eru fáránleg.

Höfundaréttur gildir út ævi höfundar og 70 ár til viðbótar. Þetta er hlægilega langur tími. Þetta þýðir t.a.m. að höfundarétturinn á bókinni German Social Democracy eftir Bertrand Russell, frá árinu 1896, rennur út árið 2030. Á svipuðum nótum, þá gaf faðir minn út akademískt eðlisfræðirit árið 1992 sem hét Waves and Distributions. Að því gefnu að hann nái meðalaldri íslenskra karlmanna, þá mun höfundarétturinn á þessari bók renna út í kringum árið 2100 eða svo. Árið 2100 mun ekki bara faðir minn vera dauður -- ég mun vera dauður, og sennilega allir afkomendur mínir (ef þeir verða einhverjir).

Hugmyndin bak við höfundarétt er að hvetja útgáfu verka -- gott og vel -- en 70 ár af höfundarétti eftir dauða höfundar er full mikið af því góða. Þorrinn af verkum eru ekki endurútgefin áfram, en ekki er hægt að setja þau á netið og gera þau þannig öllum aðgengileg sökum vafa um höfundarétt. Þetta er óskilvirkt, getur haft þau áhrif að sum verk glatist, og hefur aftrandi áhrif á aðgang að akademískum verkum sem og afþreyingarefni.

Fyrir ekki svo löngu síðan tóku íslensku bankarnir upp á því að krefjast þess að fólk noti fýsíska auðkennislykla til þess að fá gefið upp númer til þess að geta skráð sig inn í netbankaþjónustu.

Þetta er ótrúlega pirrandi og heimskulegt. Helvítis lyklarnir týnast, skemmast o.s.frv., og þá þarf maður að sækja um nýjan, og síðan þarf maður að ferðast um með þetta á sér ef maður vill geta skráð sig inn í netbanka á tölvu utan heimilisins, sem eykur líkurnar á ofantöldum óhöppum.

En hverjir eru svokallaðir kostir þessara auðkennislykla? Þeir eru ekki margir, að mínu mati. Hér áður þurfti maður einungis að slá inn lykilorð og notendanafn til þess að skrá sig inn. Til þess að framkvæma færslu þurfti þar að auki að slá inn 4 tölustafa PIN kóða. Þetta þýðir að til þess að einhver þrjótur geti komist inn netbanka annars manns og gert einhvern skaða, þarf eftirfarandi að eiga sér stað:

• Þrjótur kemst einhvern veginn yfir notendanafn og lykilorð fórnarlambsins
• Þrjótur kemst einhvern veginn yfir 4 stafa PIN kóða fórnarlambsins

IP tala þrjótsins er skráð hjá bönkunum. Einungis er hægt að flytja pening milli íslenskra reikninga gegnum netbankann. Þetta þýðir að það er hægt að rekja peningafærsluna, og mögulega manneskjuna sem framkvæmdi hana.

Það er býsna erfitt að komast yfir lykilorð, notendanafn og PIN númer einhvers. Ef þú kemst yfir allt þetta, á annað borð, þá þykir mér afskaplega líklegt að þú getir komist í fýsískan auðkennislykil viðkomandi aðila. Ef fólk er virkilega svo heimskt eða trúgjarnt að það lætur út úr sér ofantalda hluti, þá á það skilið að láta ræna sig. Ömurlegt að láta restina af þjóðinni líða fyrir það...

Ég gerði smá athugun á þessu orðabókamáli sem ég ræddi í þarsíðustu færslu, og komst að því að Orðabók Menningarsjóðs var fyrsta íslenska orðabókin. Fyrir vikið er engin íslensk orðabók fallin úr höfundarétti.

Hins vegar er ensk-íslenska orðabók Geirs T. Zoega frá 1911 fallin úr höfundarrétti, þar sem karlinn lést árið 1928. Samkvæmt þessum ömurlegu nasista-höfundaréttarlögum sem við búum við, þá gildir höfundaréttur út ævi höfundar og sjötíu ár til viðbótar, sem þýðir að hún hefur fallið úr höfundarétti árið 1998. Það eina sem ég þarf að gera núna til þess að búa til ókeypis netorðabók er að:

• komast í skönnunartæki til að skanna inn alla orðabókina
• fá afnot af hugbúnaði sem greinir texta í innskönnuðum myndum, og styður íslenskt stafróf (e.t.v. getur liðið sem stóð að hvar.is tímaritunum hjálpað mér með það)
• smíða Perl forrit til að parsa textaskjalið sem fæst út úr textagreininum og spýta því út í gagnagrunn
• forrita lítið vefforrit sem flettir upp orðum í grunninum

Þetta er allt geranlegt. Ef einhver vill hjálpa þá væri slíkt vel þegið.

<nöldur>

Ég hef ávallt haft blendnar tilfinningar gagnvart málverndarstefnu. Ísland er auðvitað lítið málsamfélag, og það má færa rök fyrir því að það þurfi virka þátttöku ríkis og menntakerfis til þess að standa vörð um það. Hins vegar er íslenskurembingurinn hreinlega óþolandi á köflum; menn eru að bölva yfir því að málnotkun sé sífellt að breytast (sem er að mínu mati eðlilegur gangur mála) og vilja halda málinu "hreinu", hvað sem það nú þýðir.

En hvað sem mönnum kann að finnast um málverndarstefnu, þá er hún við lýði, og ef eitthvað er þess virði að gera á annað borð, þá er þess virði að gera það vel. Því spyr ég:

Af hverju í andskotanum er engin íslensk orðabók á netinu?

Það dynur sífellt yfir mann þessi áróður um mikilvægi þess að vernda hina fögru íslensku tungu, o.s.frv., en hafi menn áhuga á að beita henni rétt, þá búa þeir við býsna fátækan kost. Það er engin íslensk-íslensk orðabók á netinu -- hvað þá orðsifjabók. Hvernig í andskotanum er hægt að ætlast til þess að maður beiti þessu annars ágæta tungumáli þegar það er ómögulegt að fletta upp orðum án þess að fjárfesta í dýrum bókum sem tekur heila eilífð að nota í nokkurn skapaðan hlut?

Ef ég skrifa greinar á ensku þá get ég flett upp hvaða orði sem mér sýnist á innan við sekúndu, en vilji ég skrifa á íslensku neyðist ég annað hvort til þess að treysta eigin orðnotkun, stafsetningu o.s.frv. eða fara að djöflast með einhvern doðrant. Þetta er algjört hneyksli.

Ef Íslendingar vilja í raun og veru halda úti málverndarstefnu, þá liggur það berlega í augum uppi að það verður að bjóða upp á íslenska orðabók á netinu. Kostnaðurinn er nær enginn -- það eina sem þarf er eignarhald á höfundarétti á íslenskri orðabók, einfalt netforrit og vefþjón með gagnagrunni. Ég myndi hæglega treysta mér til að afgreiða slíkt verkefni á örfáum dögum ef ég fengi íslenska orðabók afhenta sem textaskjal.

Ætli það sé til einhver sæmileg gömul íslensk orðabók sem er fallin úr höfundarrétti? E.t.v. gæti maður gert eitthvað með hana...

Á svipuðum nótum, þá er það auðvitað líka hneyksli að það sé engin íslensk-ensk/ensk-íslensk orðabók ókeypis í boði á netinu -- bara ordabok.is, sem kostar þúsundir króna. Við Íslendingar erum svo djarfir að krefjast þess að erlent fólk sem hingað flytur þurfi að kunna íslensku, en bjóðum þeim síðan ekki einu sinni upp grundvallartól til þess að læra.

Ef ráðamönnum er virkilega svona annt um að efla íslenska tungu, þá ættu þeir að setja upp ókeypis netorðabækur fyrir helvítis málið. Kostnaður væri nær enginn, og gagnið af því mikið. Því segi ég: Orðabók Menningarsjóðs á netið!

</nöldur>

Undanfarna níu daga hefur góður vinur minn frá Lundúnum, Ala Anvari, verið í heimsókn hérna á Íslandi. Fyrir nokkrum dögum síðan vorum við Ari Eldjárn að segja honum frá hetjunni og snillingnum honum Agli Skallagrímssyni. Talið barst að ljóðsmíðum Egils, og við reyndum klunnalega að þýða "Það mælti mín móðir" yfir á ensku fyrir hann. Ég sat á þessu í nokkra daga, og skila hér af mér minni endanlegu þýðingu:

Eins mikið og ég hef reynt, þá get ég ekki fengið almennilega þrístuðlun fyrir fyrstu tvær línurnar án þess að bjaga merkinguna. Eina enska orðið sem gæti mögulega stuðlað við "mother" á sama hátt og "mælti" stuðlar við "móðir" er "mused", en að mæla og að "muse"-a er alls ekki það sama. Það vantar síðan stuðlunina í 4ðu línu. Ég hugleiddi að hafa hana "To be gone with vikings" til þess að stuðla við "barque" og "beauteous", en mér finnst það fela í sér tap á merkingu -- það nær ekki andanum. Að sama skapi, þá er "Stand in the stern" ekki semantískt rétt þýðing á "Standa upp í stafni", þar sem "stern" er aftari hluti skipsins, og réttast væri að segja "Stand in the bow". Hins vegar stenst ég ekki þá freistingu að ná stuðluninni .

NARRATOR: An' I'm talkin' about the Sveinbjörn here -- 
sometimes there's a man who, well, he's the man 
for his time'n place, he fits right in there -- 
and that's the Sveinbjörn, in Reykjavik.

NARRATOR:  ..and even if he's a lazy man, and the 
Sveinbjörn was certainly that--quite possibly the 
laziest in Reykjavík County...

NARRATOR: ...which would place him high in the 
runnin' for laziest worldwide--but sometimes 
there's a man. . . sometimes there's a man.

NARRATOR:  Well, I lost ma train of thought here.  
But--aw hell, I done innerduced him enough.

Samkvæmt þessu grafi frá The Economist, þá neytir markaður BNA meiri olíu heldur en 20 helstu olíuneyslumarkaðir á eftir þeim. Þetta er geðbilun.